Máy đo huyết áp, nhiệt kế, máy đo đường huyết, máy đo nồng độ oxy giờ có trong rất nhiều gia đình. Nhưng có máy không đồng nghĩa với có dữ liệu dùng được. Đo sai cách hoặc đo rời rạc thì con số chỉ tạo ra lo lắng chứ không giúp bác sĩ quyết định gì.
Nguyên tắc chung: cùng điều kiện, ghi thành chuỗi
Giá trị của việc đo tại nhà không nằm ở một con số mà ở đường đi của nó qua thời gian. Muốn đường đó có ý nghĩa thì mỗi lần đo phải cùng điều kiện: cùng khung giờ, cùng tư thế, cùng máy, cùng bên tay. Và phải ghi lại.
Đo huyết áp cho đúng
- Ngồi nghỉ vài phút trước khi đo, lưng tựa, chân đặt phẳng trên sàn.
- Tay đặt trên bàn, ngang mức tim.
- Vòng bít đúng cỡ, quấn trên da hoặc áo mỏng, không quấn đè lên tay áo dày.
- Không nói chuyện trong lúc đo.
- Không đo ngay sau khi vận động, sau cà phê, hoặc khi đang buồn tiểu.
- Đo hai lần cách nhau một phút và ghi cả hai.
Vòng bít sai cỡ là nguyên nhân sai số phổ biến nhất mà ít người để ý. Nếu tay to hoặc nhỏ khác thường, hãy hỏi mua loại vòng bít phù hợp.
Đừng đo huyết áp quá nhiều lần trong ngày
Đo liên tục mỗi khi thấy lo tạo ra một chuỗi số hỗn loạn và làm tăng chính sự lo đó. Hãy thống nhất với bác sĩ số lần đo mỗi ngày và giữ đúng lịch. Với phần lớn người, hai lần mỗi ngày vào khung giờ cố định là đủ.
Đo nhiệt độ
Dùng một loại nhiệt kế và một vị trí đo nhất quán, vì các vị trí khác nhau cho số khác nhau. Ghi lại cả giờ đo, vì nhiệt độ cơ thể thay đổi trong ngày. Quan trọng hơn con số là tình trạng chung: tỉnh táo, ăn uống, thở.
Đo đường huyết tại nhà
Làm theo đúng lịch bác sĩ đặt ra, vì thời điểm đo quyết định ý nghĩa của con số. Ghi rõ đo trước hay sau ăn và cách bữa ăn bao lâu. Rửa tay khô trước khi lấy máu, và không nặn quá mạnh đầu ngón tay.
Máy đo nồng độ oxy
Đo khi ngồi yên, tay ấm, không sơn móng ở ngón đang kẹp. Đợi số ổn định vài giây rồi mới đọc. Con số này hữu ích với người có bệnh hô hấp, nhưng đừng dùng nó thay cho việc quan sát cách thở. Một người thở gắng sức rõ ràng thì cần đi khám dù số hiển thị còn ổn.
Cân nặng
Với người suy tim hoặc bệnh thận, cân nặng theo dõi hằng ngày là chỉ số rất có giá trị. Cân vào cùng giờ mỗi sáng, sau khi đi vệ sinh, mặc đồ tương tự. Tăng cân nhanh trong vài ngày là dấu hiệu cần báo bác sĩ.
Bảng ghi đơn giản là đủ
Bốn cột: ngày, giờ, chỉ số, ghi chú. Ghi chú là chỗ viết những gì bất thường: hôm nay quên thuốc, đêm qua ngủ kém, vừa đi bộ về. Những dòng ghi chú này nhiều khi giải thích được một con số lạ.
Dùng giấy hay dùng điện thoại
Cách nào bạn duy trì được thì cách đó đúng. Người cao tuổi thường hợp với quyển sổ để cạnh máy đo. Người trẻ thì ghi chú điện thoại tiện hơn. Điều quan trọng là ghi ngay lúc đo, đừng để cuối tuần ngồi nhớ lại.
Mang số liệu tới buổi khám
Đây là mục đích cuối cùng của mọi việc trên. Bác sĩ nhìn một chuỗi số trong hai tuần sẽ thấy điều mà một lần đo tại phòng khám không cho thấy, ví dụ huyết áp chỉ cao vào buổi sáng, hoặc đường huyết tăng sau một loại bữa ăn nhất định.
Mang cả máy đi một lần
Trong buổi khám, nhờ nhân viên đo bằng máy của phòng khám rồi đo lại bằng máy của bạn để đối chiếu. Cũng nhân đó nhờ họ xem vòng bít có đúng cỡ không và bạn quấn đúng chưa. Một lần làm việc này cho bạn yên tâm về mọi số đo sau đó.
Khi nào cần báo bác sĩ ngay
- Chỉ số vượt ngưỡng mà bác sĩ đã dặn riêng cho bạn.
- Chỉ số bất thường kèm triệu chứng như đau ngực, khó thở, đau đầu dữ dội, lơ mơ.
- Tăng cân nhanh bất thường kèm phù chân.
- Đường huyết rất thấp kèm vã mồ hôi, run, lơ mơ.
- Xu hướng xấu đi liên tục qua nhiều ngày dù vẫn dùng thuốc đều.
Hãy xin bác sĩ một ngưỡng cụ thể cho riêng bạn, thay vì dùng con số chung nghe được ở đâu đó.
Đừng tự chỉnh thuốc theo số đo
Thấy huyết áp hôm nay thấp nên bỏ một liều, thấy cao nên uống thêm, đó là việc nguy hiểm. Mọi thay đổi liều phải do bác sĩ quyết. Việc của bạn là đo đúng, ghi đủ, và báo khi có bất thường.
Đừng để số đo chi phối cuộc sống
Có người đo mười lần một ngày và lo lắng sau mỗi lần. Điều đó tự nó làm chỉ số xấu đi và làm chất lượng sống giảm. Theo dõi là để cung cấp dữ liệu cho bác sĩ, không phải để tự chẩn đoán từng giờ.
Tóm lại
Đo đúng cách, đo cùng điều kiện, ghi thành bảng, mang tới buổi khám. Xin bác sĩ một ngưỡng riêng để biết khi nào phải báo. Và tuyệt đối không tự chỉnh thuốc theo con số. Làm được như vậy thì chiếc máy trong nhà trở thành công cụ thật, chứ không phải nguồn lo lắng mới.
Câu hỏi thường gặp
Đo huyết áp lúc nào là đúng?
Nên đo vào các khung giờ cố định, sau khi ngồi nghỉ vài phút, không đo ngay sau khi vận động, sau cà phê hoặc khi đang buồn tiểu. Đo cùng điều kiện mỗi lần thì các số mới so được với nhau.
Một lần đo cao có phải là tăng huyết áp không?
Không. Chẩn đoán dựa trên nhiều lần đo trong nhiều ngày cùng với đánh giá của bác sĩ. Hãy ghi lại thành bảng và mang tới buổi khám thay vì kết luận từ một con số.
Máy đo tại nhà có chính xác không?
Máy tốt và dùng đúng cách cho số dùng được để theo dõi. Nên mang máy tới buổi khám một lần để đối chiếu với máy của phòng khám, và kiểm tra vòng bít có đúng cỡ tay không.
Ghi chép thế nào để bác sĩ dùng được?
Một bảng đơn giản gồm ngày, giờ, chỉ số, và ghi chú ngắn về hoàn cảnh. Chụp ảnh hoặc mang bảng tới buổi khám. Chuỗi số theo thời gian có giá trị hơn nhiều so với một lần đo.