Con ốm vào ban đêm là tình huống khiến cha mẹ nào cũng phải quyết định nhanh trong lúc đang lo và đang mệt. Bài này rút gọn thành những thứ cần nhìn, để bạn quyết định dựa trên quan sát thay vì dựa trên cảm giác sợ.
Ba thứ quan trọng nhất cần nhìn
- Mức tỉnh táo. Con có nhìn theo, có phản ứng, có chơi không.
- Cách thở. Nhanh hay chậm, có gắng sức không, có tiếng bất thường không.
- Khả năng giữ nước. Có uống được, có tiểu bình thường không.
Ba thứ này nói nhiều hơn con số trên nhiệt kế. Một đứa trẻ sốt cao mà vẫn chơi, vẫn uống, thở đều thì khác hẳn một đứa sốt vừa mà li bì.
Đi ngay, không chờ tới sáng
- Li bì, khó đánh thức, hoặc ngược lại là kích thích quấy khóc liên tục không dỗ được.
- Thở nhanh, rút lõm lồng ngực, cánh mũi phập phồng, tiếng thở rít, hoặc có cơn ngừng thở.
- Môi hoặc đầu ngón tay tím.
- Co giật.
- Nổi ban không mất khi ấn.
- Nôn liên tục không giữ được nước, hoặc nôn ra dịch xanh.
- Đi ngoài ra máu.
- Dấu hiệu mất nước: miệng khô, khóc không nước mắt, tiểu rất ít, mắt trũng.
- Trẻ dưới ba tháng tuổi bị sốt.
- Bụng chướng căng, đau khi chạm.
- Sau chấn thương đầu có nôn nhiều lần hoặc lơ mơ.
Trẻ sơ sinh là nhóm riêng
Với trẻ dưới ba tháng, ngưỡng phải rất thấp. Sốt, bỏ bú, ngủ li bì bất thường, hoặc thở khác thường đều là lý do đi khám ngay. Trẻ ở tuổi này chuyển biến rất nhanh và dấu hiệu bên ngoài thường mờ nhạt.
Đếm nhịp thở đúng cách
Đợi con nằm yên hoặc đang ngủ, vén áo lên, đếm số lần lồng ngực nhô lên trong một phút trọn vẹn. Đếm khi con đang khóc thì không dùng được. Ghi lại con số và giờ đếm để nói với bác sĩ.
Những thứ trông đáng sợ mà thường không nguy hiểm
- Sốt cao nhưng con vẫn chơi, vẫn uống được.
- Tay chân lạnh trong khi trán nóng ở giai đoạn đầu cơn sốt.
- Nôn một hai lần rồi ngưng, sau đó uống được.
- Ho nhiều về đêm ở trẻ không khó thở, ăn uống bình thường.
Những trường hợp này thường theo dõi tại nhà và khám trong ngày hôm sau là đủ. Nhưng nếu bạn thấy con khác thường so với mọi khi, hãy tin vào quan sát của mình.
Cha mẹ biết con mình nhất
Đây không phải câu an ủi. Cảm giác con hôm nay không giống mọi khi là một dấu hiệu lâm sàng có giá trị, và bác sĩ nhi luôn lắng nghe điều đó. Nếu bạn thấy bất an mà không chỉ ra được vì sao, cứ đưa con đi khám.
Theo dõi tại nhà thì theo dõi gì
- Số lần tiểu trong ngày, hoặc số tã ướt.
- Lượng nước và sữa con uống được.
- Mức độ chơi đùa và ngủ.
- Nhiệt độ và giờ đo.
- Số lần nôn hoặc đi ngoài.
Ghi vào một tờ giấy hoặc ghi chú điện thoại. Khi đi khám, bảng này quý hơn nhiều so với kể theo trí nhớ.
Bù nước là việc quan trọng nhất tại nhà
Với trẻ nôn hoặc tiêu chảy, mục tiêu hàng đầu là giữ nước. Cho uống từng ít một, nhiều lần, thay vì ép uống nhiều một lúc vốn dễ gây nôn tiếp. Nếu dùng dung dịch bù nước, pha đúng theo hướng dẫn trên gói và hỏi dược sĩ nếu chưa rõ.
Đừng tự dùng thuốc của người lớn cho trẻ
Liều ở trẻ tính theo cân nặng và dạng bào chế khác nhau. Bẻ nhỏ viên của người lớn là việc nguy hiểm. Hãy dùng đúng loại dành cho trẻ theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ, và luôn nói cân nặng mới nhất của con khi hỏi.
Đừng dùng lại đơn thuốc cũ
Đơn kê cho đợt ốm trước, cho anh chị của bé, hoặc cho con nhà hàng xóm đều không dùng được. Cân nặng đã khác, bệnh có thể khác, và kháng sinh dùng sai còn gây hại lâu dài.
Chuẩn bị sẵn cho ban đêm
- Biết trước phòng khám nhi nào gần nhà có trực ngoài giờ.
- Biết bệnh viện có khoa nhi gần nhất và đường đi.
- Lưu số điện thoại bác sĩ nhi quen nếu có.
- Giữ sổ tiêm chủng và sổ khám ở chỗ dễ lấy.
- Biết cân nặng hiện tại của con.
Chuẩn bị mười phút vào một ngày yên ổn tiết kiệm rất nhiều lúng túng vào đêm con ốm.
Khi đưa con đi khám
Mang theo sổ tiêm chủng, sổ khám, danh sách thuốc đang dùng, và bảng theo dõi bạn đã ghi. Kể theo thứ tự thời gian: bắt đầu khi nào, diễn biến ra sao, đã làm gì. Nói rõ nếu con có bệnh nền hoặc từng dị ứng thuốc.
Tóm lại
Nhìn ba thứ: mức tỉnh táo, cách thở, khả năng giữ nước. Thuộc danh sách dấu hiệu phải đi ngay. Theo dõi tại nhà bằng ghi chép chứ không bằng trí nhớ. Và khi thấy con khác thường mà không giải thích được, hãy tin vào cảm nhận của mình và đưa con đi khám.
Câu hỏi thường gặp
Con sốt cao mà vẫn chơi thì có cần đi ngay không?
Mức tỉnh táo và cách con chơi đùa quan trọng hơn con số trên nhiệt kế. Trẻ vẫn chơi, vẫn uống được thì thường theo dõi tại nhà và đi khám trong ngày. Trẻ li bì, khó đánh thức thì đi ngay dù sốt không cao.
Làm sao biết con thở nhanh bất thường?
Quan sát khi con nằm yên, đếm nhịp thở trong một phút và nhìn xem có rút lõm lồng ngực, cánh mũi phập phồng, hay tiếng thở rít không. Có những dấu hiệu này thì đưa đi ngay, đừng chỉ dựa vào cảm giác.
Trẻ nôn mấy lần thì đáng lo?
Đáng lo khi trẻ nôn liên tục không giữ được nước, tiểu rất ít, miệng khô, khóc không ra nước mắt, hoặc nôn kèm đau bụng dữ dội và li bì. Số lần nôn ít quan trọng hơn khả năng giữ nước.
Có nên tự cho con uống thuốc hạ sốt của người lớn bẻ nhỏ không?
Không. Thuốc cho trẻ tính theo cân nặng và có dạng bào chế riêng. Hãy dùng đúng loại dành cho trẻ theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ, và mang theo cân nặng mới nhất của con khi đi hỏi.