Ba triệu chứng này chiếm phần lớn lý do người ta phân vân giữa ở nhà, ra phòng khám hay đi cấp cứu. Điểm chung là cả ba đều có dải rất rộng: cùng một chữ sốt có thể là chuyện hai ngày tự khỏi hoặc là dấu hiệu của điều nghiêm trọng. Thứ phân biệt không phải bản thân triệu chứng mà là những gì đi kèm.
Nguyên tắc chung: nhìn dấu hiệu đi kèm
Đừng hỏi sốt bao nhiêu độ thì đi khám. Hãy hỏi sốt này có kèm gì không. Một người sốt vừa nhưng tỉnh táo, ăn uống được, đi lại bình thường khác hẳn một người sốt tương tự nhưng lơ mơ và thở nhanh. Bác sĩ cũng đánh giá theo cách đó.
Sốt: nhóm tự theo dõi được
- Tỉnh táo, tiếp xúc tốt.
- Uống được nước, đi tiểu bình thường.
- Không có ban bất thường.
- Kèm triệu chứng hô hấp nhẹ như hắt hơi, đau họng.
- Hạ nhiệt sau khi dùng biện pháp thông thường và người dễ chịu hơn.
Nhóm này thường theo dõi tại nhà vài ngày, uống đủ nước, nghỉ ngơi, và đi khám nếu không đỡ.
Sốt: nhóm nên đi phòng khám
- Kéo dài nhiều ngày không giảm.
- Kèm đau một vùng cụ thể, ví dụ đau tai, đau khi tiểu, đau một bên bụng.
- Người có bệnh nền hoặc đang dùng thuốc ức chế miễn dịch.
- Người cao tuổi, dù sốt không cao.
- Vừa đi từ vùng có dịch về.
Sốt: nhóm đi cấp cứu
- Lơ mơ, gọi không tỉnh, nói lảm nhảm.
- Cứng gáy, sợ ánh sáng, đau đầu dữ dội.
- Nổi ban không mất khi ấn.
- Thở nhanh nông, tím môi.
- Co giật.
- Không uống được nước, tiểu rất ít.
Đau bụng: câu hỏi quan trọng nhất là đau ở đâu và bắt đầu thế nào
Đau lan toả âm ỉ sau bữa ăn nhiều dầu mỡ khác với đau khu trú tăng dần ở một điểm. Đau đến từ từ khác với đau ập đến trong vài giây. Hãy để ý và ghi lại hai điều này, vì bác sĩ sẽ hỏi ngay.
Đau bụng: nhóm nên đi phòng khám
- Đau âm ỉ kéo dài nhiều ngày.
- Đau kèm rối loạn tiêu hoá nhẹ.
- Đau tái đi tái lại theo bữa ăn.
- Đau kèm ợ nóng, đầy bụng.
Đau bụng: nhóm đi cấp cứu
- Đau dữ dội đột ngột, không đứng thẳng được.
- Bụng cứng, chạm vào rất đau.
- Kèm nôn liên tục, không ăn uống được.
- Kèm sốt cao và rét run.
- Đi ngoài ra máu, nôn ra máu.
- Đau khu trú tăng dần ở vùng bụng dưới bên phải.
- Phụ nữ trong tuổi sinh đẻ đau bụng dưới kèm chậm kinh hoặc ra máu bất thường.
Không tự uống giảm đau khi đau bụng chưa rõ nguyên nhân
Thuốc giảm đau có thể làm dịu triệu chứng mà không giải quyết nguyên nhân, đồng thời che mờ dấu hiệu quan trọng khi bác sĩ khám. Nếu muốn dùng, hãy hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ trước. Với đau tăng dần một điểm thì càng nên đi khám sớm thay vì uống thuốc rồi chờ.
Khó thở: so với mức bình thường của chính bạn
Người vốn leo ba tầng không mệt mà nay leo một tầng đã phải dừng là một thay đổi có ý nghĩa, dù họ chưa khó thở lúc nghỉ. Thước đo tốt nhất không phải một tiêu chuẩn chung mà là chính bạn của tháng trước.
Khó thở: nhóm nên đi phòng khám
- Mới xuất hiện khi gắng sức, tăng dần qua vài tuần.
- Kèm ho kéo dài.
- Kèm phù chân, nặng lên về đêm khi nằm.
- Người có bệnh hô hấp mạn tính thấy cần dùng thuốc cắt cơn nhiều hơn trước.
Khó thở: nhóm đi cấp cứu
- Khó thở cả khi ngồi nghỉ.
- Nói không hết được một câu.
- Môi hoặc đầu ngón tay tím.
- Kèm đau ngực.
- Xuất hiện đột ngột sau ăn, sau tiêm hoặc sau uống thuốc.
- Kèm sưng môi lưỡi, nổi mề đay lan nhanh.
Hai câu hỏi dùng được cho mọi triệu chứng
Câu một: điều này có mới không, hay đã quen thuộc với tôi. Câu hai: nó đang nặng lên, giữ nguyên, hay nhẹ dần. Triệu chứng mới và đang nặng lên luôn đáng đi khám sớm hơn triệu chứng cũ và ổn định.
Ghi chép giúp bác sĩ rất nhiều
Ghi ba dòng vào điện thoại: bắt đầu lúc nào, diễn biến ra sao, đã dùng gì. Người đang mệt rất dễ kể lộn xộn, và một buổi khám có ghi chép luôn hiệu quả hơn.
Nhóm cần thận trọng hơn mức thông thường
- Trẻ nhỏ và người cao tuổi.
- Phụ nữ mang thai.
- Người có bệnh nền tim, phổi, thận, tiểu đường.
- Người đang dùng thuốc ức chế miễn dịch hoặc vừa hoá trị.
- Người đang dùng thuốc chống đông.
Với các nhóm này, ngưỡng đi khám nên thấp hơn, vì dấu hiệu bên ngoài có thể không phản ánh đúng mức độ bên trong.
Khi phân vân thì chọn đi khám
Chi phí của một buổi khám không cần thiết là tiền và thời gian. Chi phí của việc bỏ lỡ một tình huống thật thì lớn hơn nhiều. Khi cán cân không rõ, nghiêng về phía đi khám là lựa chọn hợp lý.
Tóm lại
Đừng phân loại theo con số hay theo mức đau tự chấm. Hãy nhìn các dấu hiệu đi kèm, so với mức bình thường của chính bạn, và để ý xu hướng đang nặng lên hay nhẹ đi. Ba cách nhìn đó đưa bạn tới đúng nơi cần tới trong phần lớn tình huống.
Câu hỏi thường gặp
Sốt bao nhiêu độ thì phải đi khám?
Con số không quan trọng bằng các dấu hiệu đi kèm và tình trạng chung. Sốt kèm lơ mơ, cứng gáy, nổi ban, khó thở hoặc sốt kéo dài nhiều ngày đều cần đi khám, dù nhiệt độ không quá cao.
Đau bụng thế nào là phải đi cấp cứu?
Đau dữ dội đột ngột, bụng cứng, không đứng thẳng được, kèm nôn nhiều, sốt cao, hoặc đi ngoài ra máu. Những dấu hiệu này cần đi ngay chứ không chờ tới sáng.
Có nên tự uống thuốc giảm đau trong lúc chờ đi khám không?
Hãy hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ trước. Với đau bụng chưa rõ nguyên nhân, thuốc giảm đau có thể che mờ dấu hiệu và làm khó chẩn đoán, nên nhiều trường hợp được khuyên không dùng cho tới khi khám xong.
Khó thở nhẹ khi gắng sức có đáng lo không?
Nếu đây là điều mới xuất hiện hoặc nặng dần lên so với trước, hãy đi khám dù chưa khó thở lúc nghỉ. Thay đổi so với mức bình thường của chính bạn là tín hiệu đáng chú ý nhất.