Nhịn ăn, uống nước và những chuẩn bị trước khi xét nghiệm

Có hai kiểu sai khi chuẩn bị xét nghiệm. Kiểu thứ nhất là không nhịn trong khi cần nhịn, phải quay lại hôm sau. Kiểu thứ hai ít ai để ý hơn: nhịn khi không cần, nhịn quá dài, hoặc kiêng nhầm thứ, làm kết quả lệch mà không ai biết. Bài này gom lại những chuẩn bị thật sự có ảnh hưởng.

Nhịn ăn là để làm gì

Sau bữa ăn, đường và mỡ trong máu tăng lên trong vài giờ. Với những xét nghiệm đo chính hai thứ đó, ăn trước khi lấy máu là đo lúc cơ thể đang xử lý bữa ăn, không phải đo mức nền. Vì vậy mới có yêu cầu nhịn. Với các xét nghiệm không liên quan tới chuyển hoá bữa ăn, yêu cầu này không có ý nghĩa.

Nhóm thường được yêu cầu nhịn

• Đường huyết lúc đói.
• Mỡ máu, gồm cholesterol và các thành phần.
• Một số xét nghiệm chức năng gan khi bác sĩ muốn so sánh chuẩn.
• Nghiệm pháp dung nạp đường, loại phải uống nước đường rồi lấy máu nhiều lần.

Nhóm thường không cần nhịn

• Công thức máu.
• Nhóm máu.
• Chức năng tuyến giáp trong phần lớn trường hợp.
• Tổng phân tích nước tiểu thường quy.

Danh sách này để bạn bớt lo, không phải để tự quyết. Một câu hỏi khi đặt lịch vẫn là cách chắc chắn nhất.

Nhịn bao lâu là đủ

Phòng khám sẽ nói con số cụ thể theo loại xét nghiệm, thường tính bằng giờ tính từ bữa ăn cuối. Điều quan trọng là làm đúng khoảng được dặn. Nhịn ít hơn thì kết quả không dùng được, nhịn nhiều hơn cũng không tốt hơn mà còn khiến bạn mệt và dễ choáng khi lấy máu.

Nước lọc là bạn, đồ uống khác thì không

Uống đủ nước lọc giúp tĩnh mạch nổi rõ, lấy máu nhanh và bớt đau. Ngược lại, cà phê làm thay đổi một số chỉ số dù không có đường, nước ngọt phá hỏng xét nghiệm đường huyết, rượu bia ảnh hưởng men gan và mỡ máu trong nhiều giờ.

Buổi tối hôm trước quan trọng hơn bạn nghĩ

Một bữa tối nhiều dầu mỡ có thể còn ảnh hưởng tới xét nghiệm mỡ máu sáng hôm sau. Một đêm gần như không ngủ làm thay đổi một số chỉ số nội tiết. Nếu đây là lần xét nghiệm để bác sĩ ra quyết định quan trọng, nên ăn uống bình thường và ngủ đủ trong hai ngày trước đó.

Tập thể dục nặng trước khi lấy máu

Chạy bộ dài hay tập nặng ngay trước buổi lấy máu có thể làm một số chỉ số về cơ tăng lên và khiến bác sĩ phải giải thích thêm. Đi bộ nhẹ thì không sao. Nếu bạn tập nặng thường xuyên, nói với bác sĩ để họ biết khi đọc kết quả.

Thuốc đang dùng: không tự ngưng

Đây là chỗ nguy hiểm nhất trong cả bài. Có người tự ngưng thuốc huyết áp hay thuốc tim vào buổi sáng đi xét nghiệm vì nghĩ phải nhịn tất cả. Ngưng thuốc sai có hậu quả thật. Cách đúng là hỏi bác sĩ kê đơn hoặc dược sĩ từ trước, và mang theo danh sách thuốc đang dùng để nhân viên biết.

Thực phẩm chức năng cũng tính

Nhiều loại vitamin liều cao và thực phẩm bổ sung ảnh hưởng tới kết quả. Người ta hay quên kể vì nghĩ đó không phải thuốc. Cứ liệt kê hết mọi thứ bạn đang uống, để bác sĩ tự lọc.

Lấy mẫu nước tiểu đúng cách

• Vệ sinh bên ngoài trước khi lấy.
• Bỏ phần nước tiểu đầu, hứng phần giữa dòng.
• Đậy nắp kín và đưa cho nhân viên sớm, đừng để lâu.
• Đang trong kỳ kinh nguyệt thì báo, vì máu lẫn vào làm sai kết quả.

Mẫu nước tiểu đầu tiên trong ngày thường có giá trị nhất vì cô đặc hơn, nhưng hãy làm theo hướng dẫn cụ thể của nơi xét nghiệm.

Chuẩn bị cho siêu âm bụng

Siêu âm vùng bụng trên thường cần bụng rỗng để túi mật nhìn rõ. Siêu âm vùng tiểu khung lại cần bàng quang đầy, nghĩa là uống nước và nhịn tiểu trước đó. Hai yêu cầu ngược nhau, nên nếu làm cả hai trong một buổi, phải hỏi kỹ thứ tự.

Mang gì theo khi đi

• Giấy tờ tuỳ thân và thẻ bảo hiểm nếu có.
• Danh sách thuốc đang dùng.
• Kết quả xét nghiệm cũ, nhất là lần gần nhất.
• Một ít đồ ăn nhẹ để ăn ngay sau khi lấy máu.
• Áo tay rộng, dễ xắn lên.

Người dễ choáng khi lấy máu

Nếu bạn từng xây xẩm khi thấy kim, hãy nói trước. Nhân viên sẽ cho bạn nằm thay vì ngồi. Đó là việc bình thường, không có gì phải ngại. Nói trước tốt hơn nhiều so với ngã trong phòng lấy mẫu.

Trẻ em đi xét nghiệm

Trẻ nhịn ăn khó hơn người lớn và mất nước nhanh hơn. Hỏi trước xem con có thật sự cần nhịn không, và nếu có thì đặt lịch sớm nhất trong ngày để rút ngắn thời gian chờ. Mang theo đồ ăn để con ăn ngay sau khi lấy mẫu xong.

Phụ nữ mang thai

Báo với nhân viên ngay từ khi đăng ký. Việc này ảnh hưởng tới chỉ định chụp chiếu và tới cách đọc một số chỉ số vốn thay đổi theo thai kỳ. Đừng chờ tới lúc vào phòng mới nói.

Đặt lịch buổi sáng nếu được

Không phải vì buổi sáng máu tốt hơn, mà vì các xét nghiệm cần nhịn sẽ dễ chịu hơn khi bạn chỉ phải nhịn qua đêm. Ngoài ra kết quả trả trong ngày kịp cho buổi khám luôn, đỡ phải đi lại lần nữa.

Sau khi lấy máu

Ấn giữ bông tại chỗ vài phút, đừng gập tay lại rồi thả ngay. Tránh xách nặng bằng tay vừa lấy máu trong vài giờ. Nếu có vết thâm, đó là chuyện thường và sẽ tự hết. Vết thâm lan rộng nhanh kèm đau nhiều thì nên báo lại phòng khám.

Khi phòng khám dặn khác với bài này

Hãy theo phòng khám. Yêu cầu chuẩn bị phụ thuộc vào máy móc và quy trình từng nơi, và họ biết xét nghiệm cụ thể của bạn. Bài viết này chỉ giúp bạn biết phải hỏi gì, không thay thế hướng dẫn của nơi làm.

Tóm lại

Chuẩn bị đúng không phải là kiêng thật nhiều cho chắc. Nó là hỏi trước một câu khi đặt lịch, uống đủ nước lọc, không tự ngưng thuốc, và mang theo thuốc cùng kết quả cũ. Bốn việc nhỏ đó quyết định phần lớn chất lượng của lần xét nghiệm, hơn cả việc bạn chọn phòng khám nào.

Câu hỏi thường gặp