Phòng khám tốt cho rất nhiều việc, nhưng có một nhóm tình huống mà ghé phòng khám là sai lầm: mất thời gian ở nơi không có đủ phương tiện, rồi vẫn phải chuyển đi. Bài này liệt kê những dấu hiệu cần bỏ qua bước phòng khám.
Nguyên tắc chung
Khi có dấu hiệu đe doạ tính mạng hoặc đe doạ chức năng của một cơ quan quan trọng, đích đến là bệnh viện có cấp cứu, không phải phòng khám. Phòng khám không có phòng mổ, không có hồi sức, và thường không có sẵn đội ngũ trực suốt đêm.
Đau ngực
Đau thắt, đè nặng ở giữa ngực, có thể lan lên hàm, ra vai hoặc tay, kèm vã mồ hôi, buồn nôn hoặc khó thở. Đây là tình huống mà mỗi phút đều có giá. Gọi cấp cứu, cho người bệnh ngồi hoặc nằm nghỉ, không để họ tự đi lại hay tự lái xe.
Dấu hiệu nghi đột quỵ
- Méo một bên mặt, nhân trung lệch khi cười.
- Yếu hoặc tê một bên tay chân, không giơ đều hai tay được.
- Nói khó, nói ngọng, không hiểu lời người khác.
- Mắt mờ đột ngột một hoặc hai bên.
- Chóng mặt dữ dội, mất thăng bằng đột ngột.
Thấy một trong những dấu hiệu này là gọi cấp cứu ngay và ghi lại giờ khởi phát. Giờ khởi phát là thông tin quan trọng bậc nhất mà bác sĩ sẽ hỏi. Tuyệt đối không cạo gió, không chích lể, không cho uống nước hay thuốc.
Khó thở nặng
Thở gấp, phải ngồi mới thở được, nói không hết câu, môi hoặc đầu ngón tay tím. Đây là dấu hiệu cần cấp cứu, không phải dấu hiệu chờ tới sáng. Để người bệnh ở tư thế họ thấy dễ thở nhất, thường là ngồi hơi cúi về trước, và gọi ngay.
Rối loạn ý thức
Lơ mơ, gọi không trả lời đúng, lẫn lộn đột ngột, hoặc bất tỉnh. Kể cả khi tỉnh lại sau vài giây, một lần mất ý thức vẫn cần được khám cấp cứu để tìm nguyên nhân.
Co giật
Với cơn co giật đầu tiên trong đời, cơn kéo dài, hoặc nhiều cơn liên tiếp mà giữa các cơn không tỉnh lại, hãy gọi cấp cứu. Trong lúc co giật: đặt người bệnh nằm nghiêng nếu có thể, dọn vật cứng xung quanh, không nhét bất cứ thứ gì vào miệng, không giữ chặt tay chân.
Chảy máu không cầm được
Máu phun thành tia hoặc thấm đẫm băng liên tục dù đã ép. Ép trực tiếp lên vết thương bằng vải sạch và giữ nguyên, không bỏ ra xem. Nâng cao vùng chảy máu nếu làm được. Gọi cấp cứu.
Đau bụng dữ dội đột ngột
Đau khiến người bệnh không đứng thẳng được, bụng cứng như gỗ, kèm nôn nhiều hoặc sốt cao. Đây có thể là tình huống cần mổ. Đừng cho ăn uống gì trong lúc chờ, vì nếu phải gây mê thì dạ dày rỗng là an toàn hơn.
Chấn thương đầu có dấu hiệu bất thường
Sau va đập vào đầu, nếu có nôn nhiều lần, đau đầu tăng dần, lơ mơ, co giật, chảy dịch hoặc máu từ mũi tai, hoặc yếu liệt, hãy đi cấp cứu. Người đang dùng thuốc chống đông cần đặc biệt thận trọng sau chấn thương đầu, dù trông có vẻ nhẹ.
Sốt kèm dấu hiệu nặng
Sốt kèm cứng gáy, nổi ban không mất khi ấn, lơ mơ, hoặc thở nhanh nông là nhóm cần đi ngay. Sốt đơn thuần ở người lớn khoẻ mạnh thì thường có thể khám phòng khám, nhưng sốt kèm những dấu hiệu này thì không.
Ngộ độc và quá liều
Nghi uống nhầm hoá chất, dùng quá liều thuốc, hoặc bị rắn cắn: gọi cấp cứu ngay và mang theo vỏ hộp hoặc chai của thứ đã dùng. Không tự gây nôn khi chưa có hướng dẫn, vì với một số chất việc gây nôn làm tổn thương nặng thêm.
Phản ứng dị ứng toàn thân
Sau ăn, sau tiêm hoặc sau uống thuốc mà nổi mề đay lan nhanh kèm sưng môi lưỡi, khó thở, hoặc choáng váng. Đây là tình huống tối khẩn. Gọi cấp cứu ngay. Nếu người bệnh đã được bác sĩ kê sẵn thuốc tiêm cấp cứu cho dị ứng và bạn đã được hướng dẫn cách dùng, hãy làm theo hướng dẫn đó.
Những việc cần làm trong lúc chờ xe
- Mở cửa, bật đèn, nhờ người ra đầu ngõ đón.
- Gom thuốc đang dùng và giấy tờ tuỳ thân.
- Ghi lại giờ khởi phát triệu chứng.
- Không cho ăn uống nếu chưa được hướng dẫn.
- Giữ liên lạc với tổng đài nếu họ yêu cầu.
Nói gì khi gọi tổng đài
Nói ngắn và theo thứ tự: địa chỉ chính xác kèm mốc dễ tìm, chuyện gì đang xảy ra, người bệnh bao nhiêu tuổi, tỉnh hay không, thở thế nào. Đừng cúp máy trước khi tổng đài nói xong, vì họ có thể hướng dẫn bạn làm ngay việc gì đó.
Khi phòng khám bảo bạn lên bệnh viện
Nếu bạn đã tới phòng khám và họ khuyên chuyển viện, hãy đi ngay chứ đừng về nhà cân nhắc. Xin giấy chuyển và bản sao những gì đã làm. Một phòng khám nói thẳng rằng đây vượt khả năng của chúng tôi là một phòng khám đáng tin.
Đừng ngại gọi nhầm
Nhiều người chần chừ vì sợ làm phiền hoặc sợ bị cho là quan trọng hoá. Tổng đài cấp cứu có nhiệm vụ sàng lọc, và họ thà nhận một cuộc gọi không cần thiết còn hơn bỏ lỡ một cuộc gọi cần. Bạn không có nghĩa vụ phải chẩn đoán trước khi gọi.
Tóm lại
Ghi nhớ nhóm dấu hiệu: đau ngực, dấu hiệu đột quỵ, khó thở nặng, rối loạn ý thức, co giật, chảy máu không cầm, đau bụng dữ dội, chấn thương đầu bất thường, dị ứng toàn thân. Gặp những thứ này thì đích đến là cấp cứu, và việc đầu tiên là gọi chứ không phải chở đi tìm chỗ khám.
Câu hỏi thường gặp
Gọi 115 hay tự chở đi bệnh viện nhanh hơn?
Với các dấu hiệu nguy hiểm, gọi 115 thường tốt hơn vì xe cấp cứu bắt đầu xử trí ngay trên đường và báo trước cho bệnh viện. Nếu ở nơi xe khó tới và có người chở an toàn, hãy đi thẳng tới bệnh viện gần nhất có cấp cứu.
Không chắc có nghiêm trọng không thì làm gì?
Cứ gọi và mô tả. Tổng đài cấp cứu có nhiệm vụ đánh giá và hướng dẫn. Gọi rồi hoá ra không nghiêm trọng thì không sao, còn chần chừ trong tình huống thật thì mất thời gian không lấy lại được.
Có nên cho người bệnh uống thuốc gì trong lúc chờ không?
Không tự cho uống thuốc khi chưa có hướng dẫn, nhất là khi người bệnh lơ mơ hoặc khó nuốt. Hãy nói với tổng đài về các thuốc người đó đang dùng và làm theo hướng dẫn của họ.
Người bệnh không muốn đi thì sao?
Rất thường gặp, nhất là với đau ngực. Hãy kiên quyết và giải thích ngắn gọn rằng chờ xem sao là thứ nguy hiểm nhất lúc này. Nếu người đó lơ mơ hoặc lẫn lộn thì quyết định thuộc về người nhà.