Điều dưỡng tại nhà: thay băng, tiêm, truyền và ranh giới an toàn

Chăm sóc điều dưỡng tại nhà là dịch vụ có ích thật: người sau mổ không phải di chuyển, người già được ở môi trường quen, gia đình đỡ vất vả. Nhưng đây cũng là vùng có nhiều dịch vụ trôi nổi, và một trong số đó có thể gây hậu quả nghiêm trọng. Bài này vẽ ranh giới.

Những việc thường làm tại nhà được

• Thay băng vết thương đã ổn định, chăm sóc vết mổ theo hướng dẫn.
• Chăm sóc phòng loét cho người nằm lâu.
• Đo và theo dõi các dấu hiệu sinh tồn.
• Hướng dẫn người nhà cách chăm sóc hằng ngày.
• Hỗ trợ vận động, tập phục hồi theo chương trình đã được bác sĩ đặt ra.
• Chăm sóc ống thông theo chỉ định và theo quy trình.

Truyền dịch tại nhà: chỗ nguy hiểm nhất

Đây là việc phổ biến nhất trong các dịch vụ trôi nổi và cũng là việc rủi ro nhất. Truyền dịch không phải cách bồi bổ hay giải mệt. Nó là chỉ định y khoa cho những tình huống cụ thể, và nó có thể gây phản ứng nặng xảy ra trong vài phút.

Khi phản ứng xảy ra, thứ quyết định là có sẵn phương tiện cấp cứu và người biết xử trí ngay tại chỗ hay không. Phòng khách nhà bạn không có những thứ đó. Vì vậy truyền dịch chỉ nên làm khi bác sĩ chỉ định và ở nơi đủ điều kiện xử trí.

Đừng truyền vì mệt, vì sốt, vì muốn khoẻ nhanh

Đây là quan niệm rất phổ biến và cũng rất sai. Mệt và sốt có nhiều nguyên nhân, và truyền dịch không giải quyết nguyên nhân nào trong số đó. Với người còn uống được, bù nước bằng đường uống vừa an toàn hơn vừa hiệu quả tương đương trong phần lớn tình huống.

Tiêm tại nhà

Có những thuốc tiêm tại nhà là hợp lý, ví dụ các mũi trong phác đồ dài ngày đã được bác sĩ kê và hướng dẫn. Điều kiện luôn là: có chỉ định rõ ràng, thuốc rõ nguồn gốc, người tiêm có chuyên môn, và có theo dõi sau tiêm. Không tiêm tại nhà những thuốc có nguy cơ phản ứng cao.

Sáu câu hỏi trước khi đặt dịch vụ

• Cơ sở y tế nào chịu trách nhiệm cho dịch vụ này.
• Người tới nhà có chứng chỉ hành nghề không, cho em xem được không.
• Việc này có chỉ định của bác sĩ nào.
• Nếu có sự cố thì quy trình xử trí là gì.
• Dụng cụ và thuốc lấy từ đâu.
• Chi phí gồm những gì.

Nơi trả lời được sáu câu này một cách bình thản là nơi làm ăn nghiêm túc.

Chăm sóc vết thương: dấu hiệu cần bác sĩ khám lại

• Sưng nóng đỏ lan rộng ra xung quanh.
• Chảy dịch đục hoặc có mùi.
• Đau tăng lên thay vì giảm dần.
• Sốt kèm theo.
• Vết thương không liền sau thời gian dự kiến.
• Vùng quanh vết thương tê bì hoặc đổi màu.

Thấy những dấu hiệu này thì đừng chỉ thay băng tiếp, hãy đưa người bệnh đi khám.

Phòng loét cho người nằm lâu

Đây là việc quan trọng bậc nhất mà gia đình làm được. Nguyên tắc chung là thay đổi tư thế đều đặn, giữ da khô sạch, chú ý các vùng tì đè như gót chân, mông, khuỷu tay, và bảo đảm dinh dưỡng đủ. Hãy nhờ điều dưỡng hướng dẫn cụ thể cho trường hợp của người nhà bạn, vì mỗi người một hoàn cảnh.

Người nhà nên học một số việc

Dịch vụ không tới được mỗi ngày, nên người chăm sóc chính nên học những việc cơ bản: đổi tư thế, vệ sinh, cho ăn an toàn với người khó nuốt, nhận ra dấu hiệu xấu đi. Hãy nhờ điều dưỡng dạy trực tiếp và quay video lại để xem lại sau.

Quản lý thuốc tại nhà

Với người dùng nhiều thuốc, hãy dùng hộp chia theo ngày và theo buổi, dán nhãn rõ. Ghi lại các lần dùng. Nhờ bác sĩ hoặc dược sĩ rà soát toàn bộ định kỳ. Đây là việc đơn giản nhưng phòng được nhiều sự cố.

Đồ dùng nên có sẵn trong nhà

• Nhiệt kế.
• Máy đo huyết áp nếu có người bệnh tim mạch.
• Bông băng, gạc, dung dịch sát khuẩn theo hướng dẫn.
• Sổ ghi theo dõi.
• Danh sách số điện thoại khẩn và địa chỉ cơ sở y tế gần nhất.

Ghi chép là công cụ mạnh nhất

Một quyển sổ ghi hằng ngày: ăn uống, tiểu tiện, nhiệt độ, thuốc đã dùng, điều gì khác thường. Khi bác sĩ tới hoặc khi đi khám, quyển sổ này có giá trị hơn mọi lời kể. Nó cũng giúp những người chăm sóc thay phiên nhau bàn giao chính xác.

Khi nào phải đưa tới cơ sở y tế

Hãy xin bác sĩ một danh sách ngắn các dấu hiệu cụ thể cho trường hợp của người nhà bạn, và dán lên chỗ dễ thấy. Danh sách riêng luôn tốt hơn danh sách chung, vì mỗi người bệnh có những dấu hiệu cảnh báo khác nhau.

Chăm sóc cả người chăm sóc

Người chăm sóc chính thường kiệt sức mà không nói ra. Hãy chia ca giữa các thành viên, tận dụng dịch vụ cho những việc nặng, và chấp nhận rằng nghỉ ngơi không phải sự ích kỷ. Người chăm sóc gục xuống thì người bệnh mất chỗ dựa.

Tóm lại

Điều dưỡng tại nhà làm tốt các việc chăm sóc, theo dõi và hướng dẫn. Ranh giới an toàn nằm ở chỗ có chỉ định của bác sĩ, có người đủ chuyên môn, và có quy trình khi sự cố xảy ra. Đặc biệt, đừng truyền dịch tại nhà chỉ vì thấy mệt, và hãy học nhận ra dấu hiệu vết thương nhiễm trùng.

Câu hỏi thường gặp